22.07.2020 tarihinde Ticaret Bakanlığı tarafından düzenlenen ”Dakar Ticaret Müşaviri Sn. Özgür İlhan Yalnız ile Senegal Pazarını Konuşacağız” isimli webinara katılarak Senegal ekonomisine dair kıymetli bilgiler edindim. Bilhassa küresel ticaretin hassaslaştığı pandemi gündeminde, Senegal pazarına ilgisi olan tüm paydaşlarımızın bu bilgilerden faydalanabilmesi için webinarda aldığım notları yayınlıyorum. Bu vesileyle Dakar Ticaret Müşaviri Sayın Özgür İlhan Yalnız’a teşekkür ederim.

Büyük bölümü yarı kurak iklim kuşağında yer alan Senegal’in tarıma dayalı ekonomisi, iklim koşullarına ve uluslararası piyasa fiyatlarındaki oynamalara aşırı duyarlıdır. Bölge koşullarına göre iyi işleyen bir demokrasi ve siyasi istikrara sahip oluşu, ekonomik ilerlemeyi olumlu yönde etkilemektedir.

Kuraklık ve çölleşmenin giderek artmasıyla tarım, hayvancılık ve ormancılığın payı GSYİH’deki payı düşüşe geçmiş olsa da, ekonomik olarak aktif konumdaki nüfusun %75’i tarımla geçinmektedir. Sektörlerin GSYİH paylarına göre dağılımında tarım %17, sanayi %24,3 ve hizmetler %58,8 lik dilimi oluşturmaktadır.

Dünya Yoksulluk endeksine göre ülke nüfusunun %46,7 lik kısmı yoksulluk sınırının altında yaşamaktadır. 2019 yıl sonu itibariyle işsizlik oranı %16,9 civarındadır.

İş yapma kolaylığı bakımından Dünya Bankası tarafından yayımlanan ”Doing Business 2020” raporuna göre 190 ülke arasında 141. sırada yer almıştır.

2019 Temel Göstergeleri

GSYİH: 23,58 Milyar USD

Kişi Başına GSYİH: 1.584 USD/ %5,3

İhracat: 4.174.502.000 USD

İthalat: 8.143.113. 000 USD

İhracat yapılan başlıca ülkeler: Mali, İsviçre, Hindistan, Çin. Gemi deposu ve ambarı ile Türkiye 7.277.000 USD ile 42. sırada yer almaktadır.

Türkiye’nin Senegal’e ihracatı: 288.934.000 USD

Türkiye’nin Senegal’e ihracatındaki başlıca ürünler: 7214 (Demir ve alaşımsız çelikten çubuklar), 7213 (Demir veya çelikten firmaşin), 7216 (Demir ve alaşımsız çelikten profiller), 2523 (Çimento), 1905 (Ekmek, pasta, kek, bisküvi vb. ürünler)

İhracatta başlıca ürünler: 2710 (Ham olmayan petrol), 7108 (Altın), 2809 (Fosforik Asit), 0303 (Dondurulmuş Balık), 1202 (Yerfıstığı),

İthalat yapılan başlıca ülkeler: Fransa, Çin, Belçika, Hollanda, Nijerya. Türkiye 303.198.000 USD ile 8. sırada yer almaktadır.

Türkiye’nin Senegal’den ithalatı: 10.209.140 USD

İthalatta başlıca ürünler: 2710 (Ham olmayan petrol) , 2709 (Ham petrol), 1006 (Pirinç), 3009 (Medikal malzeme), 1901 (Malt hülasası).

Türkiye’nin Senegal’den ithalatındaki başlıca ürünler: 2615 (Niyobyum), 2301 (Et, sakatat, yemeye uygun olmayan deniz hayvanı), 1207 (Diğer yağlı tohumlar ve meyveler), 7108 (Altın), 1504 (Balıklar ve deniz memelilerinin katı ve sıvı yağları)

2020 ‘de %3 olan GSYİH nin 2021 yılında %5.5 e yükselmesi beklenmektedir.

Covid-19 Sonrası Durum

  • Koronavirüs salgını kapsamında alınan ekonomik ve ticari tedbirler kapsamında 1,5 milyar USD değerinde yardım paketi açıklanmıştır.
  • Kullandırılan kredi faizleri düşürülmüş, gelir vergisi ve kurumlar vergisinde öteleme yapılmıştır. Yarı çalışma ödeneğinden faydalanılmıştır. İşletmelerin elektrik-su faturaları 3’er ay ertelenmiştir.
  • Büyüme tahmini %6’dan %3’e güncellenmiştir. İthalat artış hızı %18’den %6’ya güncellenmiştir.
  • IMF, 400 milyon USD değerinde finansal yardım paketinde bulunmuştur.
  • G-20 ülkelerince 2020 yılına ait borç anapara ve faiz ödemeleri 2021 yılına ertelenmiştir. Söz konusu erteleme sayesinde 140 milyon dolarlık bir tasarruf sağlanmıştır.

Koronavirüs Salgınının Ülke Ekonomisi ve Ticareti Üzerindeki Etkileri

  • Enformel sektörde yaşanan kriz nedeniyle gelirlerde düşüş olmuştur. Nüfusun %47sinin geçim kaynağının bu sektörden gelmesi ciddi bir sosyal krize sebep olabilecektir.
  • IMF büyüme beklentisi yıl sonu için %3’ten %-1.1 ‘e düşürülmüştür.
  • Aktif çalışan işgücünün %65 i krizden etkilenmiştir. Dolayısıyla 2019 sonu itibariyle %16.9 olan işsizlik oranının %30’un üstüne çıkacağı tahmin edilmektedir.
  • Enflasyon oranı ise 2019 sonunda %1.76 iken 2020’de özellikle gıda ve taşımacılık fiyatlarındaki artış eğilimi sebebiyle %3.5 civarında artma eğilimindedir.

Bu dönemde dikkat edilecek hususlar:

  • Sağlık-Medikal ekipmanlar ve ilaçlar, lojistik, gıda ve yiyecek, yönetim sistemleri altyapısı (e-ticaret, sanal ticaret oluşturma), bankacılık sektörleri önem arz etmektedir.
  • E-ticaret, sanal ticaret ve sanal fuarların organize edilmesine yönelik altyapının kurulması ile birlikte iki ülke ihracatçılarının ve ithalatçılarının aynı platformda buluşturulması önemlidir.
  • G-20 tarafından yapılan borç öteleme işlemi sonrası özellikle hastane okul projeleri takip edilebilir.

Covid-19 Sonrası Durum – Potansiyel Sektörler

  • Hafif sanayi sektörü olarak da bilinen genel üretim sektörleri.
  • Tekstil sektöründe yer alan ekipmanlar: nakış işleme, pamuklu sentetik dokuma ve örgü gibi aletlerdir. Beyaz eşyada buzdolapları, çamaşır makineleri ve klimalar örnek gösterilebilir.
  • Elektronikte transformatörler, tel, voltaj koruyucu ekipmanlar, jeneratörler yer almaktadır. Bilişim sektöründe ise telefonlar, bilgisayarlar, yayın aletleri ve ekipmanlardır.
  • Otomotiv sektöründe ise her türlü araba, traktör, motor parçaları ve yedek parçalardır.
  • Bu sektörlerin dışında ambalajlama/paketleme sektörü de önem teşkil etmektedir.
  • Onun dışında enerji sektörü, tarım, madencilik ve katı mineraller, sağlık turizmi, ulaşım (Demiryolu, asfalt yol, havacılık) gibi sektörler de önde gelen sektörler arasındadır ve yatırım yapılabilirlik açısından öncelikli konumdadırlar.
  • İnşaat malzemeleri.

Türk Yatırımcılarımızın Senegal’de Yapmış Olduğu Yatırımlar

Senegal’de 40 adet Türk sermayeli firma bulunmaktadır. Söz konusu firmaların beyanları çerçevesinde toplam yatırım tutarı 1 milyar doların üzerindedir. Bu yatırımlar; genel mal ticareti, ayakkabıcılık, tekstil, mobilya, gıda toptancılığı, inşaat, inşaat malzemesi, turizm, havacılık, gıda üretim, teknik müşavirlik, otomotiv, fuar organizasyon vb. alanlardadır.

İthalat Prosedürleri

  • İki kopya ticari fatura: faturada ihracatçı ve ithalatçı adres bilgileri, ithal edilen ürün, ağırlığı, CIF değeri ve miktarı, ürünün tanımı yer almalıdır. Belge fransızca veya fransızca tercümeli olmalıdır.
  • Proforma fatura: ticari faturayla aynı bilgileri içermelidir. Ancak, Ticaret Odası tarafından onaylanmış olmalıdır.
  • Menşe Belgesi: Sevk öncesinde ithalatçı gümrüğe tabi eşyanın miktar, kalite ve fiyat bilgilerini içeren dökümanla birlikte gümrük idarelerine sunulmalıdır.
  • Senegal’e ithal edilen mallar, sevk edilmeden önce ihraç ülkesinde Senegal topraklarındaki kontrol hakkı saklı kalmak üzere uzmanlaşmış ve devletçe yetkili kılınan bir şirket (COTECNA) tarafından kalite, miktar, fiyat ve birim başına fiyat listesi açısından kontrol edilmelidir.
  • Sevk öncesi inceleme değeri 3 milyon FCFA’ya eşit üzerinde olan tüm ürünlerde uygulanmaktadır. COTECNA; kalite, miktar ve fiyat kontrolü yaptıktan sonra bir kontrol sertifikası düzenlemektedir. Malların uygun bulunmaması halinde ise, bu durum yazılı olarak bildirilmektedir.
  • Doğrudan tüketime arz edilecek mallardan, miktarı 500.000 FCFA’dan düşük veya eşit olanlarda gümrük değeri ile ilgili beyannameye gerek bulunmamaktadır. Ancak, kabul edilmiş bir değer uygulanmaktadır.
  • Her ithalat öncesinde bir ithalat beyannamesi, yetkili şirketten kontrol sertifikası veya kararnamede yüklenmeden önce kontrolden muaf olduğunu gösteren belgenin olması gerekmektedir.

Ayrıca Afrika ülkelerini tek bir gümrük birliğine bağlama projesinden bahsedilmektedir.

Türkiye’nin Ülkeye Yönelik İhracatının Geliştirilmesi ve Karşılaşılan Sorunların Çözümü için Öneriler

  1. Dil sorunu(Fransızca konuşabilen tercümanlar ile iş yapılması)
  2. İşinsanlarımızın Senegal ve bölge ülkelerindeki işinsanları ile ticaret yapma biçimlerine alışık olmamaları (özellikle Lübnan topluluğu veya Senegalli güvenilir iş insanları ile ortaklıklar geliştirilmesi)
  3. Senegalli iş insanlarının iş kültürünün ülkemiz iş kültüründen farklı olması
  4. Gümrük vergilerinde ve gümrükleme işlemlerinde belirsizlik olması
  5. Yargı sürecinin yavaş olması.
  6. B2B mantığı ile iş yapmanın önemli olması
  7. Özellikle uzun süreli ve güvene dayalı ticari ilişkilerin oluşturulması
  8. Depoculuk, imalat vb. fırsatların uzun vadede fayda sağlayabilecek olması.

Pazara Giriş

  • Ülkede düzenlenen fuarlara ziyaret veya katılımcı olarak iştirak edilmesi.
  • İlk aşamada yatırım düşünülmeden önce ticaret yapılacak ticaret kültürünün tecrübe edilmesi.
  • Ürün/mal gönderimi yapılmadan gerekli sertifikaların uygunluğunun araştırılması ve sertifikasyon sürecinin tamamlanması.
  • Senegal’deki firmaların güvenilirliğinin müşavirliğimiz kanalı ile sorgulanması.
  • Ticaretin %100 olarak ilk etapta nakit ödemesinin alınmadan işlemlere başlanılmaması.
  • Vadeli opsiyonların mevcut piyasa koşulları düşünüldüğünde çok tercih edilmemesi.
  • Ülkede firma kurulumunun %100 Türk sermayesi ile kurulabilme potansiyeli.

SWOT

Güçlü Yönler

  • Batı Afrika pazarına giriş noktası.
  • ECOWAS pazarına hakimlik.
  • Petrol ve doğalgaz rezervleri.
  • Ucuz işgücü.
  • Bölgesel merkez niteliğinde olması.
  • İstikrarlı, güçlü bir demokrasi olması.

Zayıf Yönler

  • Altyapının gelişmemiş olması.
  • Gümrük vergilerinde belirsizlik.
  • Ticari kültürün oldukça farklı olması.
  • İzinler, Gayrimenkul alımlarının bürokrasi nedeniyle uzun zaman alması.
  • Yargı sürecinin yavaş olması.
  • Şeffaf olmayan ihale süreçleri.

Fırsatlar

  • Türkiye imajının çok güçlü olması.
  • Türk ürünlerindeki kalite algısı.
  • Latin ve Orta Amerika için bir kapı olabilmesi.
  • Hafif ve orta sanayi teknoloji ürünlerine olan ihtiyaç.
  • İnşaat, enerji, tarım ve altyapı sektörlerinde yatırıma ihtiyaç duyulması.
  • Afrika’nın en çok dış yardım alan ülkelerinden biri olması.
  • Senegal’de üretilen ürünlerin ABD pazarına kolayca giriş yapabilmesi.

Tehditler

  • Ülkemiz iş insanlarının Senegal’de yaşadığı Fransızca dil sorunu.
  • Senegalliler tarafından, vize alabilmek için ticari konuların sık sık suistimal edilmesi.
  • Rüşvet, yolsuzluk ve dolandırıcılık girişimlerinin oldukça fazla olması.
  • Güçlü Hint ve Lübnan topluluklarının varlığı nedeniyle bu ülke mallarının tercih edilişi.

Yatırımcılarına Devletin Uyguladığı Önemli Teşvikler

  • Yabancı yatırımcılara ilişkin mevzuatın düzenlenmesi, 2004-06 sayılı ve 6 Şubat 2014 tarihinde yasalaşan Investment Code ile yeniden belirlenmiştir:
  • Yerel ve yabancı yatırımcılar arasında herhangi bir ayrıma gidilmemesi.
  • Yabancı işçi çalıştırılmasında herhangi bir sınırlama olmaması.
  • Varlık haklarının korunması ve garanti edilmesi.
  • Yabancı menkullerin yurtdışına çıkarılmasında herhangi bir sınır olmaması.
  • Doğal kaynaklara ulaşımda kısıtlama olmaması.

Teşvik Kalemleri

Yeni Yatırımlar

  • Yatırım malzeme ve ekipmanları için yatırımın ilk 3 senesi gümrük muafiyeti.
  • Üretim ekipman ve materyali için ilk 3 yıl KDV ötelemesi.
  • Tarım ekipmanları için KDV muafiyeti.
  • Yatırım tutarının %40’ına ulaşıncaya kadar vergilendirilebilir gelirden 5 yıl boyunca %50 oranında düşüm yapılması.

Savunma ve Havacılık Kümelenmesi

Senegal’de savunma sanayi alımları GtoG veya Senegal yetkili makamlarınca belirlenen aracı kurumlar vasıtasıyla yapılmaktadır. 2020 yılı için ayrılan savunma bütçesi yaklaşık 350 milyon dolardır. Söz konusu bütçe rakamı dahilinde Senegal’de potansiyel teşkil edebilecek Savunma Harcama kalemleri:

  • Savunma ekipmanları, mermiler, silahlar
  • Deniz araçları, sahil botları, gözetleme gemileri
  • Pilotaj eğitimi, simülasyon eğitimi
  • Zırhlı araçlar ve yedek parçalar

Medikal Sanayi kümelenmesi

Covid-19 salgınından sonra medikal ekipmanlar alanında yüksek talep meydana gelmiştir. Özellikle; maske, tulum, steril ve dezenfektanlar, hızlı test kiti ve temassız termometre talepleri artmıştır.

  • Hastane projeleri
  • Erken tanı malzemeleri
  • Laboratuarlar

Haberleşme Teknolojileri Kümelenmesi

  • Senegal’de e-ticaretin toplam ticari işlerdeki oranı %15 civarındadır. Ancak bu oranın önümüzdeki yıllarda %50’lere çıkması beklenmektedir.
  • Senegal’de hali hazırda e-ticaret siteleri bulunmaktadır. Expat-dakar.com ; jumia.com bunlardan bazılarıdır.
  • E-ticaret sektörünün henüz gelişmeye başlaması nedeniyle Ticaret Bakanlığı tarafından konu sıkıca ele alınmaya başlanmıştır. Geçtiğimiz aylarda www.ecommerce-senegal.com ve www.consommonslocal.net websitelerinin lansmanı yapılmıştır. Sözkonusu siteler, Senegal’de yerel ürünlerin eticareti üzerine yoğunlaşmıştır.
  • Sadece Senegal değil, bütün sahraaltı Afrika’da Türk firmalarını sarı sayfalar tarzında Afrikalı alıcılar ile buluşturacak e-platformların ihtiyacı yakın zamanda hissedilecektir.
  • Son yıllarda Senegal’de altyapı alanındaki gelişmeler, ülkeyi sabit hattan ziyade mobil telefon hatları yatırımına yöneltmiştir. Mobil sektörü üyeliği, bütün telefon sektörünün %99,9 unu oluşturmaktadır.
  • Orange, Free ve Espresso Senegal’de hizmet sunan mobil telefon operatörleridir. Bu üç operatörün 2018 itibariyle abone sayıları (pazar payları) sırasıyla 9,5 milyon (%55), 4,7 milyon (%26) ve 3,5 milyon (%20) dur.
  • Harcanabilir gelirdeki genel artış ve mevcut orta sınıf, mobil telefon pazarının büyümesine yardımcı olacaktır. Bununla birlikte, artan talep düşük gelir gruplarından kaynaklanmaktadır. Özellikle operatörler kırsal alandaki kapsama alanını genişletmek istemektedir.
  • Mobil telefon ücretleri pazardaki rekabetin çok adil olmaması nedeniyle yüksek seviyededir. Ancak, artan rekabet ve kapasite nedeniyle önümüzdeki yıllarda fiyatların gerileyeceği tahmin edilmektedir.