Hibe ve teşvik programları, kamu otoritelerinin ekonomik ve sosyal kalkınma hızını artırmak ve kalkınmayı sürekli kılmak üzere tasarladığı ekonomi politikalarını yönlendirme araçlarıdır. Hibe ve teşvik programları aracılığıyla; bölgesel gelişmişlik farklarının azaltılması, istihdam yaratılması, işsizliğin düşürülmesi, stratejik sektörlerin geliştirilmesi, AR-GE ve inovasyon ile teknolojik & dijital dönüşümün hızlandırılması, yeşil dönüşümün yaygınlaşması, ihracatın ve uluslararası rekabet gücünün artırılması hedeflenmektedir. 

Ülkemizde, bu hedeflerin gerçekleşmesine katkı sağlayacak çok sayıda hibe ve teşvik mekanizması bulunmaktadır. Bu makalede ülkemizdeki başlıca hibe ve teşvik programları göz önüne alınarak; programlardan hangi şartları sağlayan firmaların yararlanabileceği, destek sürecini başlatmak için neler yapılması gerektiği ve destek sürecinde gerekli olan belgeler üzerinde durulacaktır. Böylece, hibe ve teşvik programlarından yararlanmayı planlayan firmalar için  önemli bilgilere yer veren bir rehber oluşturulması amaçlanmıştır.

Hibe ve teşvik programları, yatırımların gerçekleştirilmesine katkı sağlayacak finansal destekler olmalarının yanı sıra, bu yatırımların yönüyle ilgili stratejik bir bakış açısı sunar.  Destek mekanizmaları hakkında güncel bilgilere hakim olan ve bu süreçleri etkili bir şekilde yöneten firmalar, kaynaklarını daha etkin ve verimli kullanma konusunda bilinçlidir. Bu sayede hedeflerin başarılması kolaylaşır, büyüme sağlam temellere dayanır.

Hibe ve Teşvik Ne Demektir?

Hibe; Ticaret Bakanlığı, KOSGEB, Kalkınma Ajansları gibi kamu kurumları veya uluslararası fonlar ile özel kuruluşlar tarafından duyurulan ve belirli kriterleri sağlayan proje ve yatırımlara geri ödemesiz olarak sağlanan mali desteklerdir. Hibeler genellikle; ARGE, inovasyon, teknolojik dönüşüm, dijital dönüşüm, yeşil dönüşüm, ihracat ve istihdam alanlarına yöneliktir. Hibeler çoğunlukla, firmaların proje bazlı yatırımlarına verilir. Bununla birlikte proje başvurusu gerekli olmayan ve Genel Destekler kapsamında değerlendirilebilecek hibe süreçleri de bulunmaktadır.

Teşvik ise; yetkili kamu kurumlarının kamu politikaları doğrultusunda, firmaların yatırımlarını artırarak istihdam yaratmasını hedefleyen dolaylı veya doğrudan desteklerdir. Farklı bir ifadeyle teşvik; yapılması istenen ekonomik faaliyetleri daha cazip, daha az riskli ve daha karlı getirme aracıdır.  Vergi indirimleri ve istisnaları, sigorta primi destekleri, faiz ve kar payı destekleri, yatırım yeri tahsisi ve gümrük vergisi istisnası gibi başlıklar teşvik kapsamında değerlendirilir. Ülkemizde bir yatırımın teşvik desteği kapsamına alındığını gösteren resmî belgeye “Yatırım Teşvik Belgesi” denir. 

Hibe ve teşvik, çoğunlukla birbiriyle karıştırılan kavramlardır. Her ikisi de destek mekanizması olmakla birlikte, uygulamada desteğin firmaya verilmesinde temel bir farklılık bulunmaktadır. Hibe olarak desteklenmesine karar verilen başlıklarda, desteği veren kurum, firmanın hesabına geri ödeme yükümlülüğü olmaksızın finansman girişi sağlar. Yatırım Teşvik Belgesine sahip bir yatırım söz konusu olduğunda ise, desteği veren kurumdan firmanın hesabına bir finansman girişi olmaz, bunun yerine yatırım dönemi boyunca SGK ve Vergi gibi başlıklarda indirimler yapılır. Bu sayede firma, almış olduğu belgenin kapsamı doğrultusunda resmi olarak ödeme yükümlülüğü olan başlıklarda bazı muafiyetler kazanır ve ödeme yükümlülükleri azalır. 

Hibe ve Teşviklerden Yararlanabilmek için Hangi Şartları Sağlamak Gereklidir?

Ülkemizde, hibe ve teşviklerden yararlanabilmek için tüm destek mekanizmaları için genel olan bazı şartlar bulunmaktadır. 

1) Türkiye’de kurulu olmak veya Türkiye’de Faaliyet Göstermek: Hibe ve teşviklerden yararlanmak isteyen firmanın Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde kurulmuş olması veya Türkiye’de yatırım yapacak olması gereklidir. Yabancı sermayeli firmalar da Türkiye’de şirket kurmaları durumunda desteklerden yararlanabilir.

2) Yasal Statüye Sahip Olmak: Başvuru sahibinin hukuken tanımlı bir tüzel kişiliği olmalıdır. Bu tüzel kişilikler; Şahıs Şirketleri, Limited Şirketler, Anonim Şirketler, Kooperatifler ve Sivil Toplum Kuruluşlarıdır.  Gerçek kişiler; nadir olan Girişimcilik ana başlığındaki programlardan ya da Çiftçi Kayıt Sisteminde olması halinde Tarım Bakanlığı desteklerinden faydalanabilir. 

3) Vergi ve SGK Yükümlülüklerini Yerine Getirmek: Başvuru sahibinin vergi ve SGK yükümlülüklerini yerine getiriyor olması gereklidir. Vergi ve SGK borcu olan veya bu borcu yapılandırmamış  firmalar hibe ve desteklerden yararlanamaz.  Desteklerden yararlanmak için “Vergi ve SGK borcu yoktur” yazılarının sunulması gerekmektedir.

4) Hibe ve Teşvik Programında Açıklanan Faaliyet Konularından En az Biriyle Uyumlu Olmak: Hibe ve teşvik programları belirli sektörleri ve faaliyetleri destekler. Desteklerden en fazla  İmalat Sanayinde faaliyet gösteren firmalar yararlanabilir. İmalat Sanayi dışında, desteklerden en çok yararlanabilecek sektör “Bilişim”dir. Bunun dışında kalan faaliyet alanlarında mutlaka uygunluk kontrolü yapması gerekmektedir. Bu kontrolün, NACE koduyla (Ekonomik Faaliyetlerin İstatistiki Sınıflandırması) başlaması gerekmektedir. NACE Kodunuz, yararlanılması planlanan program için açıklanan NACE kodlarıyla uyuşmuyorsa, destek başvurusu yapılamaz. Bankacılık ve finans, gayrimenkul ve perakende ticaret işletmeleri desteklerden yararlanamaz. 

5) Asgari Yatırım veya Asgari Proje Bütçesini Karşılayabilecek Mali Güce Sahip Olmak: Hibe ve teşvik destek programlarında açıklanan asgari yatırım tutarının veya asgari proje bütçesinin altında kalan yatırımlar desteklenmez. Bununla birlikte, asgari yatırım şartını gerçekleştiren firmanın mali gücü, teknik bilgisi ve insan kaynaklarının yeterliliği de değerlendirilir. Bu başlıklarda yetersiz görülen firmaların başvuruları olumsuz bulunarak reddedilir. Kara listede ve yasaklı olan firmalar, desteklerden yararlanamaz.

6) Mevzuata ve Program Kurallarına Uymak: Başvuru aşamasında ilgili teşvik sisteminin veya programın mevzuatına ve kurallarına uygun olmayan başvurular reddedilir veya revize edilmesi için başvuru sahibine bilgi verilir. Bununla birlikte, başvurulan programın hedef ve öncelikleri ile ilgili olmayan yatırım konuları da Değerlendirme Komitesinden yeterli puanı alamayarak başarısız olur. Bu nedenle, yapılacak yatırımların programlarla uyumluluğunun değerlendirilmesi ve doğru programa başvuruda bulunulması son derece önemlidir.  Aynı yatırım veya bütçe kalemi için birden fazla kurumdan destek alınamaz. Bu kuralın uygulanmadığı az sayıda istisna için hibe ve teşvik uzmanı veya danışmanına başvurulması gerekmektedir. Desteklerden yararlanan kurumlar; ilgili programın mevzuatına uygun şekilde denetime ve raporlamaya da açık olmalıdır. 

Adım Adım Hibe ve Teşvik Süreci

Hibe ve teşvik programlarından yararlanmak isteyen firmalar, süreci doğru ve eksiksiz yürütebilmek için aşağıdaki adımları izlemelidir:

1.Adım: Uygun Programı Belirleme

Ülkemizde, hibe ve teşvik programları en yaygın olarak Ticaret Bakanlığı, KOSGEB, TÜBİTAK, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ve Kalkınma Ajansları aracılığıyla sunulmaktadır. Firmanızın ölçeği, faaliyet alanınız ve yatırım konusu uygun program eşleşmesinde ilk olarak değerlendirilmesi gereken başlıklardır. Örneğin; personel sayısı 250’nin üzerinde olan veya cirosu 1 milyarı TL’yi aşmış firmalar KOBİ kapsamında olmadığı ve Büyük Ölçekli firma olarak değerlendirildiği için KOSGEB desteklerinden faydalanamaz. Bu durumda yatırımın konusu ve faaliyet alanınız doğrultusunda Ticaret Bakanlığı destekleri ile bazı TÜBİTAK programlarını incelemeniz gerekecektir. 

2.Adım: Kurum Altyapılarına Kayıt ve Teknik Hazırlık

Başvuru süreçlerinde kullanılacak dijital sistemlere erişim için gerekli altyapı hazırlanmalıdır: Elektronik İmza (e-imza) ve KEP adresi temin edilmelidir. Hazırlığınız tamamlandığında, hibe ve teşvik programlarından yararlanmayı planladığınız kurumun portalına  kayıt yapılmalıdır. Bu portallar şöyledir:

• Ticaret Bakanlığı: Destek Yönetim Sistemi (DYS)

• KOSGEB: KOBİ Bilgi Sistemi / e-Hizmetler Portalı                                                                    

• TÜBİTAK: Proje Destek ve İzleme Sistemi (PRODİS)

• Kalkınma Ajansları: Kalkınma Ajansları Yönetim Sistemi (KAYS)

• Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı: Elektronik Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Bilgi Sistemi (ETUYS)

3. Adım: Program Şartlarını ve Belgeleri İnceleme

Her kurumun çağrı rehberi veya başvuru kılavuzu dikkatle incelenmeli; uygunluk kriterleri, destek oranları ve gerekli belgeler belirlenmelidir. Yapılması planlanan yatırımın, programın genel hedefi ve öncelikleriyle uyumlu olup olmadığı değerlendirilmeli, asgari ve azami bütçeler kontrol edilmeli, değerlendirme kriterleri gözden geçirilmelidir.

4. Adım: Proje veya Başvuru Dosyasını Hazırlama

Destek amacına uygun, teknik ve mali açıdan uygulanabilir bir proje/başvuru dosyası hazırlanmalıdır. Gerekli belgeler (vergi levhası, imza sirküleri, bilanço, kapasite raporu vb.) eksiksiz tamamlanmalıdır. Program, proje ile başvurmayı gerektiriyorsa; yatırımın gerekçesini oluşturan mevcut durum ve yaşanan sorunlar ele alınmalı, yapılacak yatırımın bu sorunların çözümüne katkısı, projenin hedefleri ve beklenen sonuçlar akıcı ve doğru bir Türkçeyle ifade edilerek yazılmalıdır. Özensiz bir şekilde hazırlanmış projeler, yatırım konusu çok iyi de olsa başarısız olabilir. 

5. Adım: Elektronik Başvuru ve Onay Süreci

Başvuru, ilgili kurumun portalı üzerinden e-imza ile onaylanmalı ve çevrimiçi olarak iletilmelidir. Projeli başvurularda, ilgili portala projeyle ilgili tüm bölüm ve eklerin girişi yapılmalı, proje onayından önce mutlaka önizleme yapılmalı ve ekran onayı son kontroller tamamlandıktan sonra verilmelidir.

6.Adım: Değerlendirme ve Onay Takibi

Başvuru sonrası kurum tarafından yürütülen değerlendirme süreçleri takip edilmelidir. Ek belge veya bilgi talepleri zamanında karşılanmalıdır. Projeli başvuruların değerlendirme süreçlerinde, ilgili kurum projenin bazı bölümlerinin revize edilmesini talep edebilir. Bu talebin zamanında ve gerektiği şekilde yerine getirilmesi önemlidir. Bununla birlikte, projeli programların bir bölümünde değerlendirme sürecinin bir aşaması olarak firma sunumu talep edilmektedir. Sunum dosyasının projeyi en iyi yansıtacak şekilde hazırlanması ve sunumun etkili bir şekilde yapılması gerekmektedir.

7. Adım: Uygulama ve Raporlama

Onaylanan proje, belirlenen takvime göre yürütülmelidir. Harcamalar belgelenmeli ve ilerleme raporları portal üzerinden düzenli olarak paylaşılmalıdır. Bu süreçte, projenin başvuru dosyasında sunulan faaliyet takvimine uygun şekilde ilerlemesi gerekmektedir. Proje faaliyetlerinde sapma olacağının öngörülmesi durumunda ilgili kuruma zamanında bildirim yapılması, desteklerden tam olarak yararlanılması için son derece önemlidir.

Hibe ve Teşvik Alabilmek İçin Hangi Belgeler Gereklidir?

1. Temel Şirket Belgeleri: Başvuru sırasında şirketin yasal ve mali durumunu gösteren belgeler sunulmalıdır: Başvuru sırasında şirketin yasal ve mali durumunu gösteren belgeler eksiksiz olmalı, başvurulan kuruma veya programa göre istenilecek zorunlu belgeler sağlanabiliyor olmalıdır.                           

2. Personel Sosyal Güvenlik Belgeleri: Çalışan sayısını ve istihdam durumunu göstermek için SGK hizmet dökümü sunulmalıdır. Gereken durumlarda personel listeleri ve maaş bordroları eklenmelidir.

3. Proje veya Yatırım Belgeleri: Başvurulan hibe veya teşvik programının amacına uygun, teknik ve mali açıdan uygulanabilir belgeler hazırlanmalıdır:

• Proje Tanıtım ve Yatırım Planı detaylı olmalıdır.

• Bütçe ve Finansal Planlama belgeleri doğru ve tutarlı hazırlanmalıdır.                                    

• Zaman Çizelgesi ve Hedefler net bir şekilde belirtilmelidir.

4. Dijital ve Elektronik Belgeler: Başvurular elektronik ortam üzerinden yapılacak ise, hazırlıklar tamamlanmalıdır: Elektronik İmza (e-imza) temin edilmelidir. KEP Adresi aktif olmalıdır. Başvuru yapılacak kurumun portalında (DYS, e-Hizmetler, PRODİS, ETUYS, KAYS) kayıtlı ve güncel bilgiler kullanılmalıdır.

5. Diğer Belgeler: Bazı programlarda ek belgeler talep edilebilir: Yetkilendirme yazıları ve vekâletname, önceki destek veya proje raporları, sektöre özel izinler veya sertifikalar.

Tüm belgeler eksiksiz ve güncel olmalı, başvuru sırasında elektronik ortamda doğru formatta sunulmalıdır. Eksik veya yanlış belgeler, başvurunun reddedilmesine neden olabilmektedir.

ODS Hibe ve Teşvik Danışmanlığı Hizmetimizle Size Nasıl Destek Oluruz?

ODS Danışmanlık olarak, 2008 yılından bugüne hibe ve teşvik danışmanlığı alanında çalışmalarımızı sürdürüyoruz. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, KOSGEB, Kalkınma Ajansları ve TÜBİTAK tarafından açıklanan programlar kapsamında bugüne kadar 5000’in üzerinde proje teslim ettik. Amacımız, hizmet verdiğimiz firmaların tüm desteklerden azami ölçüde faydalanmasını sağlamak ve yatırımların hibe ve teşvik kanalıyla finansmanı konusunda bilgi ve deneyimlerimizi firmalarımıza aktarmaktır. Hibe ve Teşvik Danışmanlığı hizmetimizle planlama aşamasından başlayan, proje yazım ve proje uygulama süreçlerini kapsayan bir iş modeli uyguluyoruz. Ekibimiz, hibe ve teşvik alanında kamu ve özel sektörde çeşitli görevlerde bulunmuş deneyimli uzmanlardan oluşuyor. Uzmanlarımız, kaynakların daha verimli kullanılması ve büyümenin finansmanı için hizmet verdiğimiz firmalarla işbirliği içinde çalışmaya devam etmektedir.

Hibe ve teşvik danışmanlığı hizmetimizle ilgili daha detaylı bilgi için sizlerle hemen bir toplantı planlayalım, hibe ve teşvik süreçlerinizi biz yönetelim.